فى معنى قوله صلّى اللّه عليه و سلّم ، إنّ اللّه خلق آدم ثمّ مسح ظهره بيمينه ، الحديث . در [ ا ] ين حديث سه فايده است ، فايدهء اوّل آن است كه مسح حق مر صلب آدم را نه به جوارح و آلت بود بلكه به مجرّد نظر عنايت بود همچنانكه آفتاب به مسحه [ ى ] نور انواع رياحين از اطراف بساتين بدر آرد بىتوسّط ادوات نظر حقّ از زمين صلب آدم أزهار ذريّت را بدر آرد ، عبارت از « و مسح » باشد ، ديگر آنكه « 1 » در حقّ مؤمنان * 323 * يمين فرمود و در حقّ كافران ذكر يمين نرفت تا بدانى كه آن دو « 2 » عبارت از [ ا ] و لطف و قهر است ، لطف سزاى دوستان است و قهر براى دشمنان فايده سوم آن [ ا ] ست كه چون طفلى را براى أميرى پرورند هم در عهد طفوليّت از براى وى تيروكمان و اسب و چوگان « 3 » طلبند و چون بنده [ اى ] را از براى كنّاسى پرورند آلات آن از بهر « 4 » وى ترتيب كنند تا هريك پرورندهء آن شوند كه عاقبتش آن خواهد بود مثال پرورش مومنان در طاعت و پرورش كافران در معصيت همين است . عارفان طفل خويش را پيوست * تيغ چوبين از آن دهند به دست تا چو آن طفل مرد كار شود * تيغ چو بينش ذوالفقار شود مادران پيش خود به مجاز * دختران را كنند لعبت‌باز تا كه چون شوى خواستار آمد * آن به كدبانويى به‌كار آيد اين همه نقش دانى از پى چيست * چون به معنى رسى توانى زيست و من كلام الإمام حجّة الإسلام محمّد بن محمّد الغزالىّ * 324 * رحمه اللّه قوله تعالى : إِنَّ الصَّلاةَ تَنْهى عَنِ الْفَحْشاءِ وَ الْمُنْكَرِ وَ لَذِكْرُ اللَّهِ أَكْبَرُ » « 5 » إنّ الصّلوة تنهى

--> ( 1 ) آنك . ( 2 ) دويه . ( 3 ) جوكأن . ( 4 ) در اين موضع مركب پخش شده است . ( 5 ) قرآن كريم سوره عنكبوت ( 29 ) آيه 45 .